PLANETOIDY

       Używając zależności liczbowej Bodego, znanej pod nazwą teorii Titiusa-Bodego nietrudno jest zauważyć brak jednej planety pomiędzy Marsem a Jowiszem. Znajdować się ona powinna w odległości 420mln km od Słońca.

       W 1801 roku włoski astronom Giuseppe Piazzi odkrył właśnie w takiej odległości niedużą planetę o średnicy 1000km. Piazzi obiekt ten nazwał Ceres, od imienia bogini rolników. Odkrycie tej planety zdawało się wypełniać lukę jaką tworzyła teoria Titiusa-Bodego. Dość szybko zauważono jednak inne drobne ciała krążące po orbicie między Marsem a Jowiszem. Były to między innymi: Pallas(1802r.), Junona(1804r.) i Westa(1807r.). Do tej pory odkryto już tak wiele planetoid, że nie sposób je nazywać. Tysięczna planetoida nosi nazwę Piazza.

      Obecnie każdego roku odkrywa się kilkadziesiąt nowych planetoid. Wszystkie planetoidy są jednak tak małe, że ich łączna masa nie przekracza dwukrotnej masy Ceres. Zajmują one w większości orbity pomiędzy 2,2 a 2,3 jednostki astronomicznej. Są jednak od tego wyjątki np. Ikar ma orbitę najmniejszą bo 1,08 jednostki astronomicznej, planetoidy z rodziny Apolla mają orbitę bliską Ziemi, a Eros i Adonis krążą w pobliżu Słońca, najbardziej oddalona jest Hilda(4 jednostki) i planetoidy trojańskie(5 jednostek). Między planetoidami występują jednak przerwy, które zostały nazwane przerwami Kirkwooda. Nie występują tu żadne obiekty. Przyczyną ich powstania są prawdopodobnie perturbacje grawitacyjne.

     Wymiary planetoid są różne, od 1 kilometra aż do 1070km w przypadku Ceres. Obiekty te posiadają też różną jasność, która zależy od ich wielkości jak i pozycji względem układu Ziemia-Słońce. Wyróżnia się planetoidy jasne, oraz takie które należą do najciemniejszych obiektów w Układzie Słonecznym. Różnica ta jest spowodowana ich różnym składem mineralnym. Planetoidy jasne składają się z krzemianów, natomiast ciemne zbudowane są z minerałów o dużej zawartości wody i węgla.

     Różnice te pozwalają podzielić planetoidy na kilka klas:

• Klasa C odpowiada planetoidom ciemnym. W jej skład wchodzi 60% wszystkich planetoid. Występują one na ogół na obrzeżu pasa planetoid.
• Klasa S gromadząca 30% znanych planetoid składa się przeważnie z ciał krzemianowych z domieszką żelazo-niklową.
• Klasa M to pozostałe 10% planetoid zbudowanych w całości z metalu (żelazo i nikiel).

       Są dwie hipotezy co do powstania planetoid. Pierwsza mówi, że w przeszłości istniała planeta, która w wyniku uderzenia jakiegoś ciała rozpadła się na tysiące małych fragmentów. Druga mówi, że gdy tworzyły się planety tom wszystkie w wyniku połączenia drobnych ciał. W miejscu pasa planetoid do połączenia takiego nie doszło bo oddziaływały tu duże siły grawitacyjne, których skutki widzimy w postaci przerw Kirkwooda.

Opisy wybranych planetoid

     Vesta odkryta została w 1807 roku przez H.Olbersa. Ma średnicę ponad 530 km i raz na 5.34 godziny wykonuje pełny obrót dokoła swojej osi. Między 28 listopada a 1 grudnia 1994, przebywając około 251 milionów kilometrów od Ziemi, planetoida ta obserwowana była przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Przekazane na Ziemię obrazy ujawniły urozmaiconą powierzchnię, z zastygłymi strumieniami lawy i głębokimi kraterami uderzeniowymi. Pod względem geologicznym Vesta jest podobna do naszego Księżyca. Zdjęcia Vesty dostarczyły sporo informacji, ale także wiele nowych zagadek związanych z początkami istnienia Układu Słonecznego. W październiku 1960 roku, w pobliżu miejscowości Millbillillie (Australia Zachodnia), spadł na Ziemię meteoryt, który, jak się okazało, oderwany został z powierzchni Vesty.

      Gaspra (planetoida 951) odkryta została przez G.N. Neujamina w roku 1916. Jest to zwykła, jedna z wielu małych planetoid, na którą nie zwracano zbytniej uwagi aż do czasu, kiedy znalazła się na trasie przelotu sondy kosmicznej Galileo. 29 października 1991 roku sonda zbliżyła się 1600 kilometrów od jej powierzchni, mijając się z nią z prędkością 8 km/s. Okazało się że jest to nieregularne ciało o wymiarach około 35x20 km, odbijające około 20% światła słonecznego, pokryte niewielkimi kraterami. Nieregularność kształtu Gaspry jak i brak większych kraterów sugerują, że powstała ona stosunkowo niedawno, bo około 300 - 500 milinów lat temu w wyniku rozpadu większego ciała podczas kosmicznej kolizji.

     Castalia odkryta została 9 sierpnia 1989 roku przez E.F. Helina. Obraz Castalii wygenerowany został komputerowo w oparciu o dane uzyskane z radioteleskopu Arecibo w Puerto Rico w czasie, gdy planetoida była około 5.6 miliona kilometrów od Ziemi. Castalia składa się z dwóch "skrzydeł", z których każde ma około 750 metrów szerokości, łącznie zaś cała planetoida w najszerszym miejscu ma 1.8 kilometra. Obydwa składniki były prawdopodobnie oddzielnymi obiektami, które połączyły się w wyniku kolizji.

     Ida jest 243 w kolejności odkrycia planetoidą Układu Słonecznego, jej wymiary wynoszą około 116x46x40 kilometrów. Powierzchnia Idy jest usiana licznymi kraterami, co sugeruje, że istnieje w swej obecnej formie od co najmniej miliarda lat. Najciekawszą jednak cechą tej planetoidy jest fakt, że posiada ona swego satelitę, okrążającego ją w odległości około 100 kilometrów. Odkrycia Daktyla, bo tak nazwano towarzysza Idy, dokonała sonda kosmiczna Galileo w 1993 roku. Rozmiary Daktyla wynoszą 1.2x1.4x1.6 km, zaś pod względem składu, podobnie jak Ida, kwalifikuje się do grupy planetoid krzemianowych. Istnieje teoria, że Daktyl odłączył się od Idy w wyniku zderzenia dwóch planetoid. 

    Toutatis, czyli planetoida numer 4179, odkryta została w roku 1989 przez astronomów francuskich. Obrazy planetoidy uzyskane przy pomocy radioteleskopu, ukazały nieregularną, dwuczęściową bryłę o wymiarach około 4x2.5 km, co być może jest typową strukturą wśród planetoid, biorąc pod uwagę zbliżony wygląd innej z nich, Castalii. Inną charakterystyczną cechą Toutatis jest jej chaotyczny ruch obrotowy. 29 września 2004 roku Toutatis zbliży się do Ziemi na czterokrotną odległość Księżyca, co stanowić będzie największe zbliżenie znanego ciała niebieskiego do roku 2060.

     Geographos należy do grupy planetoid, których orbity mogą w niedalekiej przyszłości przeciąć orbitę Ziemi. Jest jednym z najbardziej nieregularnych pod względem rozmiarów ciał w Układzie Słonecznym, jego wymiary to 5.1x1.8 km, choć nie jest do końca rzeczą pewną, czy stanowi spójną bryłę, czy też składa się z kilku części. Zamieszczona ilustracja przedstawia wygląd Geographosa uzyskany 30 sierpnia 1994 roku na podstawie obserwacji radioteleskopowych. Planetoida znajdowała się wówczas ok. 7.2 miliona kilometrów od Ziemi.

Z D J Ę C I A

GASPRA

IDA

TOUTATIS